Inżynierowie i projektanci stosują normy na każdym etapie procesu produkcyjnego. Normy powoływane są w kontraktach, w procesach kontroli stosowanych na potrzeby własne producentów, jak też do oceny przez stronę trzecią. Pomagają one w podjęciu decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu dostawy, pozwalają dokonać oceny zgodności z przyjętymi powszechnie standardami pod kątem ochrony zdrowia, bezpieczeństwa lub ochrony środowiska. Normy stanowią wielkie ułatwienie w handlu międzynarodowym.

Poniżej zamieściliśmy podstawowe informacje na temat norm opracowane w formie pytań i odpowiedzi. Opracowanie zostało przygotowane na podstawie informacji z Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Co to jest norma?

Norma jest dokumentem normatywnym stosowanym na zasadzie dobrowolności, powszechnie dostępnym i zaakceptowanym przez uznaną jednostkę normalizacyjną. Norma ustala zasady, wytyczne lub charakterystyki dotyczące różnej działalności i jej wyników jest zatwierdzana na zasadzie konsensu, przeznaczona do powszechnego i wielokrotnego stosowania, zaakceptowana przez wszystkie zainteresowane strony jako korzyść dla wszystkich i wprowadza kodeks dobrej praktyki i zasady racjonalnego postępowania przy aktualnym poziomie techniki.

Postanowienia normy powinny:

• być oparte na podstawach naukowych oraz danych sprawdzonych pod względem słuszności technicznej, ekonomicznej i użytkowej;
• uwzględniać aktualny stan wiedzy oraz poziom techniki osiągnięty lub możliwy do osiągnięcia w najbliższym czasie;
• być możliwe do realizacji oraz absolutnie sprawdzalne.

Jak opracowuję się normę?

Na proces opracowania normy składają się:

• ocena i przyjęcie propozycji tematu,
• opracowanie projektu normy,
• ankieta adresowana i powszechna,
• przegląd uwag i akceptacja normy,
• publikacja normy.

Co jest celem normy?

Celem normy jest ułatwienie realizacji zadań wynikających z potrzeb społecznych i gospodarczych poprzez tworzenie wzorcowych rozwiązań w zakresie:

• bezpieczeństwa ludzi, środowiska i mienia,
• likwidowania barier w handlu,
• utrwalania osiągnięć techniki,
• upowszechniania postępu technicznego,
• zwiększenia efektywności w gospodarce,
• tworzenia podstawy do rozstrzygania sporów między dostawcą a odbiorcą,
• tworzenia podstawy odniesienia przy zawieraniu umów cywilno-prawnych.

Czy są dostępne normy europejskie i projekty norm europejskich?

Normy i projekty norm europejskich są dostępne tylko i wyłącznie do prac normalizacyjnych. Dostęp do tych dokumentów mają eksperci współpracujący z Normalizacyjnymi Komisjami Problemowymi.

Normy europejskie nie są sprzedawane. Mogą stać się przedmiotem sprzedaży dopiero po wdrożeniu normy europejskiej do normy krajowej. W Polsce normy będące krajowymi wdrożeniami norm europejskich są oznaczone symbolem „PN-EN” „PN-HD” „PN-ETS” „PN-ETSI EN”.

Czy są dostępne normy międzynarodowe ISO i IEC?

Tak, z treścią norm międzynarodowych ISO i IEC można zapoznać się w czytelniach norm:
- Ośrodka Informacji i Dokumentacji w Warszawie, Katowicach i Łodzi,
- Punktów Informacji Normalizacyjnej w Gdańsku, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu,
- Punktów Sprzedaży Norm w Lublinie, Szczecinie i Gliwicach.
Można również je zakupić.

Jak wygląda Polska Norma wydana przez PKN?

Oryginalna Polska Norma opatrzona jest logo oraz hologramem PKN. Tylko takie PN są dokumentami legalnymi. W zależności od techniki druku logo PKN może być niebieskie lub szare.

Czy kupienie normy to jedyny sposób aby się z nią zapoznać?

Nie. Zbiory norm są także dostępne bezpłatnie w czytelniach:

• Ośrodka Informacji i Dokumentacji w Warszawie, Katowicach i Łodzi,
• Punktów Informacji Normalizacyjnej w Gdańsku, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu,
• Punktów Sprzedaży Norm w Lublinie, Szczecinie i Gliwicach.

Czy można kopiować Polskie Normy?

Zgodnie z ustawą z dnia 3 kwietnia 1993 roku o normalizacji (Dz. U. Nr 55, poz. 251, z 1995 r. Nr 95, poz.471 i z 1997 r. Nr 121, poz. 770, 2000 r. Nr 43, poz. 489 i Nr 110, poz. 1166), do zadań Polskiego Komitetu Normalizacyjnego należy m.in.: „wydawanie i rozpowszechnianie na zasadzie wyłączności Polskich Norm i ich projektów oraz publikowanie i rozpowszechnianie norm europejskich i międzynarodowych, a także ich projektów” (Art. 7, ust. 2, p. 1). Dlatego reprodukcja Polskich Norm w tym ich kopiowanie, może odbywać się jedynie za oficjalną zgodą PKN i tylko w uzasadnionych przypadkach (np. gdy oryginały norm ulegają w zakładzie szybkiemu zużyciu), przy czym kopie norm mogą służyć wyłącznie celom wewnętrznym przedsiębiorstwa.

Zabronione jest wykonywanie kopii norm w celach komercyjnych, ponieważ legalnymi normami są tylko ich oryginały opatrzone hologramem PKN. Publikowanie i sprzedaż Polskich Norm nie posiadających powyższego oznaczenia jest niezgodne z aktualnie obowiązującym stanem prawnym i stanowi naruszenie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych co wiąże się z nałożeniem sankcji karnych. Wszelkich informacji o wykorzystaniu praw autorskich do Polskich Norm udziela Wydział Marketingu i Sprzedaży Biura PKN.

Kiedy stosowanie Polskich Norm jest obowiązkowe?

Zgodnie z ustawą o normalizacji z dnia 3 kwietnia 1993 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 251 z późniejszymi zmianami) artykuł 19 ust. 1 stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne z zastrzeżeniami zawartymi w ust. 2 i 3, które mówią:
2. Ministrowie w sprawach należących do zakresu ich działania i po uzyskaniu opinii lub na wniosek Komitetu mogą w drodze rozporządzenia wprowadzić obowiązek stosowania Polskiej Normy, gdy dotyczy ona w szczególności:

1. ochrony życia, zdrowia, mienia, bezpieczeństwa pracy i użytkowania,
2. ochrony środowiska,
3. wyrobów zamawianych przez organy państwowe.
4. stosowanie Polskich Norm jest również obowiązkowe, jeżeli normy te zostaną powołane w ustawach.

Czy można stosować stare, wycofane Polskie Normy?

Tak, ale ten fakt powinien być uzgodniony między współpracującymi stronami (np. dostawca – odbiorca).

„W normalizacji, u której podstaw leży dobrowolne stosowanie normy, faktu dezaktualizacji normy nie należy wiązać z prawnym zakazem stosowania normy wycofanej. [...] Zbiór norm wycofanych nie jest bowiem zbiorem norm, których stosowanie jest zakazane [...]. Normy wycofane tym różnią się od norm aktualnych, że prezentują mniej nowoczesne rozwiązania – z punktu widzenia postępu naukowo-technicznego – jednak rozwiązania te nie są błędne”.

(U. Tepper, Normalizacja 6/2001, Warszawa)